Park Podzamcze w Łęcznej to miejsce, gdzie historia spotyka się z naturą w dość nieoczywisej formie. Zamiast odrestaurowanego do perfekcji zespołu pałacowego, na wzgórzu przy ujściu Świnki do Wieprza czekają ruiny dawnych budynków folwarcznych, stare lipy i ogród włoski z XVIII wieku. Po rewitalizacji w 2015 roku park stał się miejskim salonem – miejscem spacerów, imprez i po prostu odpoczynku od codzienności.

Zespół dworsko-parkowy z historią pełną zwrotów

Podzamcze to teren, który kiedyś rozciągał się wokół zamku – stąd nazwa. W Łęcznej na wysokim wzgórzu w widłach dwóch rzek powstał zespół łączący elementy ogrodu włoskiego z parkiem krajobrazowym. Przez lata miejsce to przechodziło różne koleje losu, ale prawdziwy dramat rozegrał się w latach 90. XX wieku.

Malowniczy zespół obiektów folwarcznych przetrwał bez większych szkód powojenne zawirowania i nacjonalizację. Problem zaczął się później – seria umyślnych lub przypadkowych podpaleń sprawiła, że w 2015 roku budynki przypominały raczej ruiny miast Majów niż polską architekturę folwarczną. Zamiast próbować odbudować wszystko od podstaw, zdecydowano się na nietypowe rozwiązanie: zabezpieczono ruiny, podświetlono je i włączono jako element krajobrazowy parku.

Co zobaczyć w Parku Podzamcze

Park dzieli się na dwie wyraźne części. Północna to geometryczny ogród włoski, ruiny dawnych budynków folwarcznych i pola. Południowa natomiast to park krajobrazowy z imponującym drzewostanem z końca XIX wieku i szpalerami dwustuletnich lip.

Spacerując alejkami, trudno przejść obojętnie obok starych drzew. Niektóre okazy spełniają kryteria pomników przyrody – rosną tu między innymi platan klonolistny, sosna wejmutka, sosna czarna, iglicznia trójcierniowa czy strączyn żółty. Do niedawna ozdobą parku był pomnikowy dąb wielkoowocowy o wysokości ponad 30 metrów. Niestety kilka lat temu nie przetrwał długotrwałej suszy. Ze względu na wiek (około 150 lat) i rozmiary został zabezpieczony i pozostawiony jako martwe drzewo – swoista rzeźba natury.

Największe wrażenie robią ruiny folwarku. Zamiast ukrywać je lub burzyć, zdecydowano się na wyeksponowanie – całość podświetlono, w otoczeniu ustawiono ławki, kosze i tablice informacyjne opowiadające historię Podzamcza. Dawną suszarnię chmielu przekształcono w wieżę widokową, z której rozciąga się widok na park i okolice.

Według lokalnej legendy park ma swojego ducha – Czarnego Pana, zwanego też Panem Litwinem. To dystyngowany starszy pan w cylindrze i czarnej pelerynie, z laseczką w dłoni. Najczęściej pojawia się pod starym kasztanem, grzecznie pyta o drogę na Litwę, ściska zimną dłonią napotkaną osobę i znika. Mieszkańcy znają tę postać od kilku pokoleń, co oznacza, że nikt jeszcze nie wskazał mu właściwej drogi.

Dla kogo jest Park Podzamcze

To miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do swobodnego biegania i zabawy wśród zieleni. Miłośnicy historii docenią nietypowe podejście do dziedzictwa – ruiny nie zostały odbudowane w sposób sztuczny, zachowano ich autentyczny charakter. Fotografowie mają tu prawdziwe pole do popisu, zwłaszcza wieczorem, gdy włącza się iluminacja ruin.

Park funkcjonuje jako miejsce wydarzeń lokalnych – organizuje się tu biegi okolicznościowe, treningi sportowe, zajęcia dla seniorów, plenery fotograficzne, pikniki i różnego rodzaju spotkania. To sprawia, że miejsce żyje, nie jest tylko muzealnym eksponatem.

Łęczna – kontekst miejsca

Warto wspomnieć kilka słów o samej Łęcznej, bo to pomaga zrozumieć specyfikę tego miejsca. Miasto leży około 30 kilometrów od Lublina, między rzekami Świnką i Wieprzem. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1252 roku, status miasta Łęczna otrzymała w 1467 roku. Kiedyś znana była z jarmarków, a do II wojny światowej połowę mieszkańców stanowiła społeczność żydowska.

Ponowny rozwój przyszedł w latach 70. XX wieku wraz z odkryciem złóż węgla kamiennego i otwarciem kopalni Bogdanka. Miasto rozbudowało się w kierunku południowym i wschodnim, a historyczna część straciła na znaczeniu. Zespół Podzamcze stał się ofiarą tej transformacji – dopiero w ostatnich latach zaczęto doceniać jego wartość i potencjał turystyczny.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać Park Podzamcze

Wstęp do parku jest bezpłatny i dostępny przez cały rok. To zdecydowanie atut – można przyjechać na krótki spacer lub spędzić tu kilka godzin bez żadnych ograniczeń.

Park znajduje się na północy Łęcznej, w pobliżu znajduje się kilka parkingów, więc problem z zostawieniem samochodu nie istnieje. Jeśli przyjedziesz od strony Karolina, po lewej stronie zauważysz Dolinę Dinozaurów – kolejną lokalną atrakcję, która leży tuż obok parku. Warto połączyć zwiedzanie obu miejsc.

Na spokojne zwiedzanie parku wystarczy godzina, może półtorej. Jeśli jednak chcesz poczytać sobie na ławce, zrobić sesję zdjęciową lub po prostu pospacerować bez pośpiechu, zaplanuj dwie-trzy godziny. Najlepiej wybrać się tu w ciepłych miesiącach, gdy zieleń jest w pełni, choć zimowa sceneria z podświetlonymi ruinami też ma swój klimat.

Alejki parkowe są w dobrym stanie, więc spacer nie wymaga specjalnego przygotowania. Warto jednak mieć wygodne obuwie, bo teren jest pagórkowaty. Jeśli planujesz wejść na wieżę widokową w dawnej suszarni chmielu, przygotuj się na kilka stopni.

Nagrody i uznanie dla rewitalizacji

Projekt rewitalizacji Parku Podzamcze nie przeszedł bez echa. W 2020 roku otrzymał drugie miejsce w konkursie Towarzystwa Urbanistów Polskich na najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną w Polsce, w kategorii zrewitalizowana przestrzeń publiczna w zieleni. To potwierdzenie, że nietypowe podejście – zachowanie ruin zamiast ich odbudowy – było strzałem w dziesiątkę.

Rewitalizacja została dofinansowana ze środków unijnych. Dzięki temu udało się nie tylko odtworzyć pierwotny układ parku na podstawie archiwalnych map i rozkładu szpalerów lipowych, ale także zabezpieczyć ruiny i stworzyć infrastrukturę dla odwiedzających. Analiza starych dokumentów przypominała trochę archeologiczną przygodę – trzeba było odgadnąć, jak wyglądało to miejsce przed laty degradacji.

Park Podzamcze to przykład tego, jak można sensownie zagospodarować zaniedbane dziedzictwo. Bez sztucznej odbudowy, bez tworzenia czegoś na siłę. Po prostu wykorzystanie tego, co zostało, i nadanie temu nowego znaczenia. Dla odwiedzających to miejsce spacerów i odpoczynku, dla Łęcznej – odzyskany fragment historii i atrakcja turystyczna, która przyciąga nie tylko mieszkańców, ale i osoby z innych regionów.